İçeriğe geç
BölgeTürkiye ve Çevresi

OrtaI Jeo-Ekonomi ve Darboğazlar1 Ekim 2026, Perşembe

Türkiye–Ukrayna serbest ticaret anlaşması imzadan dört yıl sonra yürürlüğe girdi

3 Şubat 2022'de Kiev'de imzalanan Türkiye–Ukrayna Serbest Ticaret Anlaşması 1 Ekim 2026'da yürürlüğe girdi. Ukrayna malları için tarife tercihleri hemen, Türk malları için 1 Ocak 2027'de başlıyor; taraflar kısa vadede 10 milyar $ ticaret hedefliyor.

ANKARA–KİEV konumu

Ukrayna Meclisi anlaşmayı 14 Temmuz 2026 tarihli yasayla onayladı; Türkiye onay sürecini 2024'te tamamlamıştı. Ukrayna merkezli Interfax-Ukraine ve PRM'ye göre uygulama 2 aşamalı: Ukrayna'nın Türkiye'ye ihracatında tercihli tarifeler 1 Ekim'de, Türk mallarının Ukrayna'ya girişinde 1 Ocak 2027'de başlıyor. AA'ya göre Ticaret Bakanlığı da gümrük vergisi düzenlemelerinin 1 Ocak 2027'de devreye gireceğini açıkladı. Anlaşma mal ticaretinin yanında hizmetler, yatırım, e-ticaret ve kotasız ikili ile transit taşımacılığı da kapsıyor.

Kapsam oranı kaynağa göre değişiyor. PRM'ye göre Türkiye 10.337 tarife kaleminde vergiyi sıfırlıyor; bu, Ukrayna'nın Türkiye'ye ihraç ettiği mal sayısının yaklaşık %95'i. 1.348 kalemde ise kota ya da indirimli vergi uygulanacak. Eski Ukrayna Ekonomi Bakanı Oleksiy Sobolev'e göre ürün gruplarının %84'ü tam serbestleşiyor, %6'sı kotaya bağlanıyor; Ticaret Bakanı Ömer Bolat ise ticaretin yaklaşık %90'ının serbestleşeceğini söylemişti.

Ekonomi Gazetesi'nin aktardığı Bolat verisine göre ikili ticaret 2024'te 6,2 milyar $, 2025'te 6,6 milyar $ oldu ve 2026'nın ilk 6 ayında %10 artışla yaklaşık 3,2 milyar $'a ulaştı. 10 milyar $ hedefine varmak için hacmin 2025 düzeyinden yaklaşık %52 büyümesi gerekiyor. UkrAgroConsult'un 19 Eylül tarihli haberine göre Londra sigorta piyasası Karadeniz'i Türkiye, Romanya, Bulgaristan ve Gürcistan karasuları dışında neredeyse tümüyle savaş riski bölgesine aldı; bu, iki ülke arasındaki deniz taşımacılığına ek prim anlamına geliyor.

Talay değerlendirmesi

Sonuç

Anlaşma Türkiye'ye Ukrayna'nın AB'ye entegrasyonu sürerken tercihli erişimi kilitleme imkânı veriyor. Ama tarife avantajı ilk 3 ayda tek yönlü işliyor ve malı taşıyan Karadeniz savaş riski bölgesi. En olası yol, 10 milyar $ hedefinin 2027'de de sigorta ve liman kısıtına takılması.

Olası etkiler

  • Türk ithalatçı ve sanayiOlumluKısa vade

    Ukrayna'dan gelen 10.337 kalemde vergi sıfırlandığı için tahıl, metal ve yağ gibi girdilerde maliyet avantajı oluşur, ama hacmi navlun ve sigorta belirler.

  • Türk ihracatçıBelirsizOrta vade

    Türk malları için tercihli erişim 1 Ocak 2027'de başladığı için ihracatçının avantajı en erken 3 ay sonra fiyatlara yansır.

  • Karadeniz lojistiğiOlumluUzun vade

    Ticaret büyüdükçe Türk karasularının savaş riski bölgesi dışında kalması Türk limanlarını aktarma noktası olarak öne çıkarabilir.

İhtimaller

  1. 1
    Kademeli büyüme, sigortaya takılı hacim%55

    Ticaret 2025'teki 6,6 milyar $'ın üzerine çıkar ama 10 milyar $'a 2027'de ulaşamaz.

    İzlenecek: TÜİK aylık Ukrayna ile dış ticaret verisi ve JWC listesindeki değişiklik

  2. 2
    Hızlı sıçrama%25

    Karadeniz'de güvenli seyir mekanizması kurulur, Ukrayna limanları açılır ve tarife avantajı hacme hızla döner.

    İzlenecek: Türkiye'nin güvenli seyir taslağında uzlaşma ve Odesa limanlarından aylık tahıl ihracatı

  3. 3
    Savaş anlaşmayı dondurur%20

    Liman saldırıları artar, ticaret 2025 düzeyinin altına iner ve anlaşma kâğıt üstünde kalır.

    İzlenecek: Odesa bölgesi liman saldırıları ve ikili ticaretin çeyreklik değişimi

Olasılıklar kaynaklara dayanan kalibre yargıdır, ölçüm değildir; yeni bilgiyle güncellenir. Yatırım tavsiyesi değildir.

Piyasa tepkisi

Etkilenen göstergeler

  • Sıfır vergili kalem (TR tarafı)▲ 10.337
  • 2025 ikili ticaret▲ 6,6 milyar $
  • Hedef ticaret▲ 10 milyar $

Kaynaklar

  1. AA (İngilizce) — Türkiye, Ukraine free trade agreement takes effect
  2. Interfax-Ukraine — Ukraine-Türkiye free trade agreement takes effect
  3. PRM — Ukraine and Turkey have introduced free trade: which goods will be exempt from customs duties
  4. Ekonomi Gazetesi — Bakan Bolat: Ukrayna ile ticaretin yüzde 90'ı serbestleşecek
  5. UkrAgroConsult — Black Sea voyage insurance may become more expensive after war-risk zone expansion