Ukrayna'yla ticaret kapısı açıldı, Karadeniz sigortası kapıyı daraltıyor

Kâğıttaki kapı

Türkiye–Ukrayna Serbest Ticaret Anlaşması, 3 Şubat 2022'de Kiev'de imzalandıktan 4 yıl 8 ay sonra, 1 Ekim 2026'da yürürlüğe girdi. AA'ya göre taraflar kısa vadede 10 milyar $'lık ikili ticaret hedefliyor. Ekonomi Gazetesi'nin aktardığı Ticaret Bakanı Ömer Bolat verisine göre ticaret 2025'te 6,6 milyar $ oldu; hedefe ulaşmak için hacmin yaklaşık %52 büyümesi gerekiyor.

Uygulama 2 aşamalı ve ilk 3 ay tek yönlü. Interfax-Ukraine'e göre Ukrayna'nın Türkiye'ye ihracatında tercihli tarifeler 1 Ekim'de, Türk mallarının Ukrayna'ya girişinde 1 Ocak 2027'de başlıyor. PRM'ye göre Türkiye 10.337 kalemde, yani Ukrayna'nın ihraç ettiği mal sayısının yaklaşık %95'inde vergiyi sıfırlıyor; 1.348 kalemde kota ya da indirimli vergi var.

Malı taşıyacak deniz sigortalanıyor mu

Kapının öbür tarafında 1 kurum duruyor: sigorta piyasası. Beinsure'a göre Londra sigorta piyasasının Ortak Savaş Komitesi, yani savaş riski primi alınacak bölgeleri belirleyen kurul, listelenen alanı 16 Eylül'de Karadeniz'in büyük bölümüne genişletti. Türkiye, Bulgaristan, Romanya ve Gürcistan'ın 12 millik karasuları bölge dışında kaldı; yeni koşullar 1 Ekim civarında yürürlüğe girdi.

Aynı kaynağa göre büyük bir gemi Odesa seferinde günde yaklaşık 25.000 $ savaş riski primi ödüyor; 6 günlük sefer yaklaşık 150.000 $, yük başına 2–3 $/ton ediyor. Handysize sınıfı, yani yaklaşık 12 milyon $ değerinde küçük dökme yük gemisi için ek prim 12.000–24.000 $ arasında. Teklifler çoğu zaman yalnızca 24 saat geçerli ve sigorta kulüpleri 18 Eylül'den itibaren iptal bildirimleri göndermeye başladı.

Hat, prim taşınamaz hâle gelmeden kapanmaz; Odesa'da bu eşiğe günde 25.000 $ ile yaklaşılıyor. 24 saatlik teklif süresi, primin yüksekliğinden çok öngörülemezliğini maliyete çeviriyor; armatör bir sonraki seferin fiyatını bilmeden sözleşme yapamıyor.

Liman tarafında hacim yok

Sigorta 2 kısıttan yalnızca biri. UkrAgroConsult'a göre Ukrayna eylülde 1,488 milyon ton tahıl ve baklagil ihraç etti; bu, Eylül 2025'e göre yaklaşık %37 düşüş. Ukrayna 11 Ağustos'ta 2026/27 sezonu ihracat tahminini yaklaşık 43 milyon tondan 38–40 milyon tona indirmişti; gerekçe temmuz sonundan beri Büyük Odesa limanlarına neredeyse her gün yapılan saldırılardı.

Ag Bull'un 2 Eylül tarihli haberine göre Ukrayna Tarım Konseyi ihracatçılara limanların aralık–ocak dönemine kadar kapalı kalacağını varsaymalarını önerdi. Aynı habere göre ülkenin ayda 5 milyon ton ihracat kapasitesine ihtiyacı var, alternatif rotalar ise ayda 2,5 milyon ton taşıyabiliyor. Alternatif rotaların ton başına maliyeti derin su limanlarına göre 40–50 $ daha yüksek; 31 Ağustos'ta Tuna'ya girmek için 80 gemi bekliyordu.

Türkiye için ne değişiyor

Türkiye Today'in aktardığı ABD Tarım Bakanlığı tahminine göre Türkiye'nin 2026 buğday ithalatı kuraklık nedeniyle %121 artışla 7,3 milyon tona çıkabilir; bu tahminin tarihi kaynakta belirtilmediği için veri eskimiş olabilir. Aynı kaynağa göre Türkiye Ekim 2025'te Mısır'dan sonra Rus buğdayının 2. büyük alıcısıydı ve Rus Karadeniz limanları da 16 Eylül'den beri listelenen alanın içinde.

Agroreview'un Aralık 2025 tarihli, yani eskimiş verisine göre savaş riski primi Rus Karadeniz limanlarında gemi değerinin %0,65–0,80'i, Ukrayna limanlarında %0,45–0,55'iydi; Türk, Romen ve Bulgar limanlarında ise yalnızca %0,10–0,25'ti. Bu 3–8 katlık fark, Türk karasularının bölge dışında kalmasıyla korunuyorsa Türk limanları Karadeniz yükünün aktarma noktası olarak öne çıkabilir. Güncel liman bazlı prim verisi 3 Ekim itibarıyla doğrulanamadı.

Asıl sınav 1 Ocak 2027'de geliyor. O tarihten sonra Türk ihracatçısı Ukrayna'da tarife avantajı kazanacak, ama malı Odesa'ya götüren gemi günde yaklaşık 25.000 $ prim ödeyecek. Anlaşmanın 10 milyar $'lık vaadi, gümrük masasında değil Londra'daki savaş riski listesinde çözülecek.