Ateşkes tarifede duruyor, Washington baskıyı sermayeye ve bileşene taşıyor

Gürültü ateşkeste, sinyal sermaye hattında

Manşet, ABD ile Çin arasındaki tarife ateşkesinin ocak ayına uzatılmasında ve Trump'ın 18–19 Kasım'daki Shenzhen APEC zirvesine katılacak olmasında. Bu tablo ilk bakışta teknoloji cephesinde bir soğuma gibi duruyor. Oysa 22 Ekim'de, zirveye 27 gün kala, Washington iki ayrı kurumdan iki yeni araç devreye soktu ve ikisi de tarife masasının dışında çalışıyor.

Hazine, Aralık 2025'te 2026 mali yılı savunma yetkilendirme yasası içinde çıkan COINS Yasası'nı uygulayan taslak kuralı yayımladı. Taslak yarı iletken, yapay zekâ, kuantum, yüksek başarımlı hesaplama ve hipersonik sistemlere Bakan'ın yetkisiyle biyoteknolojiyi ekledi; Hazine'nin açıklamasında alan sayısı 6. Aynı gün FCC, 13 Ekim'de yürürlüğe giren bileşen kuralının ilk vakasında Huawei'nin yan kuruluşu HiSilicon'un çipini taşıyan 2 cihazı durdurdu. Biri sermayenin Çin'e gidişini, öteki Çin bileşeninin ABD'ye girişini hedefliyor.

Biyoteknoloji neden şimdi listede

Taslağın biyoteknoloji tanımı geniş. BioPharm International'ın aktardığı Hazine bilgi notuna göre biyolojik türevli bileşikler, beyin-bilgisayar arayüzleri, biyoüretim ekipmanı, dizileme ve biyolojik tasarım teknolojileri ile biyoinformatik araçları kapsamda. Hisse edinimi, dönüştürülebilir borç, ortak girişim, sıfırdan yatırım ve bazı fon yatırımları denetime giriyor. Kapsanan ülkeler Hong Kong ve Makao dahil Çin, Küba, İran, Kuzey Kore ve Rusya.

Kritik ayrıntı istisnada. Saf lisans anlaşmaları, yani peşin ödeme, kilometre taşı ve telif payıyla yapılan ilaç hakkı devirleri kapsam dışında; teknoloji ya da bilgi transferi içeren yapılar ise istisnadan yararlanamıyor. AP'ye göre kural 50.000 doları aşan yatırımlara uygulanacak ve borsadan hisse alımı gibi birçok finansal yatırım dışarıda kalacak. STAT, taslağın beklenenden sert olduğunu ama görüş sürecinde değişebileceğini yazdı; Massachusetts'te 1.700'den fazla üyesi olan MassBio görüş sunacağını açıkladı.

Pekin'in hamlesi aynı istisnayı aynalıyor. Bloomberg'e göre Çin bir hafta önce birkaç biyomedikal teknolojiyi kendi ihracat kontrol listesine eklemeyi önerdi ve ilaç lisans anlaşmalarının sürmesine açıkça izin verdi. İki başkent de birbirinin şirketine sermaye ve teknoloji akışını daraltırken molekül lisansını açık tutuyor. Çin Dışişleri sözcüsü Mao Ning ise ulusal güvenlik kavramının aşırı genişletildiğini söyleyip gerekli önlemleri alacaklarını bildirdi.

Bileşen kuralı tedarik zincirini içeriden tarıyor

FCC'nin adımı daha dar ama yapısal olarak daha derin. The Record'a göre 13 Ekim'e kadar başka bir şirketin ürettiği cihaz, içinde Kapsanan Liste şirketinin parçası olsa bile onay alabiliyordu. Yeni kural, 2019'dan beri tutulan listedeki şirketlerin mantık taşıyan bileşenlerini içeren cihazların onayını yasaklıyor. 22 Ekim'de durdurulan araç kamerası ve kablosuz video vericisinin üreticisi açıklanmadı.

Bu, denetimin marka düzeyinden çip düzeyine indiği anlamına geliyor. FCC Başkanı Brendan Carr kuralı agresif biçimde uygulamayı sürdüreceklerini söyledi. Asya'daki üçüncü taraf kamera ve IoT üreticileri için sonuç, ABD onayı için bileşen beyanı ve tedarikçi değişikliği maliyeti. Hazine'nin Temmuz'da 92.500 dolarlık bildirilmemiş bir yatırım için kestiği 200.000 dolarlık ceza da uyum hatasının pahalı olduğunu gösteriyor.

Bu okumayı ne çürütür

Tezimiz şu: Washington tarife ateşkesini korurken teknoloji rekabetini sermaye ve bileşen kanalında sürdürüyor; bu kanallar APEC pazarlığının dışında kalmaya devam edecek. Kuralın ilaç hükümleri daraltılarak kesinleşmesi yolunu %55, kapsamın genişleyip Pekin'in karşılık vermesini %30, iki adımın APEC'te askıya alınmasını %15 olasılıkla görüyoruz.

Birinci çürütücü: 18–19 Kasım sonrası ortak açıklamada yatırım kısıtlarının ertelendiği yazarsa, sermaye kanalı da pazarlık masasına girmiş olur. İkinci çürütücü: Çin'in biyomedikal ihracat kontrol listesinin nihai hâli lisans istisnasını kaldırırsa, iki tarafın açık tuttuğu kapı kapanır ve tezimizdeki istikrar varsayımı çöker. Üçüncü çürütücü: FCC 2026 sonuna kadar yeni bir bileşen vakası açıklamazsa, kural sembolik kalır.