Washington çip lisansını Amerikan fabrikası karşılığında pazarlığa açıyor

Gürültü yatırım tutarında, sinyal şartın kendisinde

Bloomberg'in 27 Ekim'de duyurduğu ve Korea JoongAng Daily'nin 28 Ekim'de aktardığı habere göre SK hynix'in ABD'deki NAND birimi Solidigm, Ticaret Bakanlığı ile 45 milyar dolarlık yeni bir fabrika için görüşüyor. Şirket toplam yatırımın 100 milyar dolara çıkabileceğini, New York'un öne çıkan adaylardan biri olduğunu ve inşaatın 2027'de başlayabileceğini söylüyor. Manşet bu rakamları yazdı. Asıl haber, rakamların arkasındaki 1 koşul: Solidigm kararı, Çin'in Dalian kentindeki fabrikasına ekipman göndermek için Washington'dan alacağı izne bağlıyor.

Bu koşulun ağırlığı Ağustos 2025'ten geliyor. Washington o ay Samsung Electronics ile SK hynix'in onaylı son kullanıcı (VEU) statüsünü kaldırdı; VEU, belirli bir yabancı tesise her sevkiyatta ayrı lisans istemeden ekipman gönderilmesine izin veren toplu yetkiydi. Statü kalkınca 2 şirket Çin'deki fabrikalarına ekipman sokmak için her yıl yeniden başvurmak zorunda kaldı. Silicon UK'e göre aynı yıllık başvuru düzeni TSMC'nin Çin'deki tesisini de kapsıyor. Yıllık lisans, ihracat kontrolünü tek seferlik bir yasaktan her 12 ayda bir yeniden açılan bir pazarlık masasına çeviriyor.

Kâğıt hâlâ eski tarihi taşıyor

İkinci saat Federal Register'da işliyor. BIS'in 29 Eylül 2025'te çıkardığı iştirak kuralı, Kara Liste'deki bir kuruluşun doğrudan ya da dolaylı olarak %50 veya daha fazla sahip olduğu yabancı şirketleri de aynı kısıtlamaya sokuyor. Kural 12 Kasım 2025'te yayımlanan nihai metinle 9 Kasım 2026'ya kadar askıya alındı. Hazine Bakanı Bessent 23 Eylül'de ateşkesin 10 Ocak 2027'ye uzadığını söyledi, ama Pillsbury 22 Ekim'de uzatmayı uygulayan bir ilanın yayımlanmadığını yazdı. Federal Register'ın BIS listesinde 27 Ekim'deki son kayıt bir ret emri yenilemesi; 29 Ekim'de yayımlanacak belgelerin 28 Ekim tarihli ön incelemesinde de BIS imzalı bir metin yok. İşlem yapılmazsa kural 11 gün sonra, 10 Kasım'da kendiliğinden yürürlüğe dönüyor.

Pekin tarafında da aynı boşluk var. Çin Ticaret Bakanlığı'nın 7 Kasım 2025 tarihli 70 sayılı duyurusu, yabancı üretimde %0,1 Çin menşeli nadir toprak eşiğini getiren 61 sayılı duyuru dahil Ekim 2025 paketini 10 Kasım 2026'ya kadar askıya aldı. Bakanlığın 28 Eylül 2026 açıklaması düzenlemenin 10 Ocak 2027'ye uzadığını söylüyor, ama 14 Ekim itibarıyla 70 sayılı duyuruyu değiştiren numaralı bir metin bulunamadı; 28 Ekim itibarıyla bunu bağımsız olarak doğrulayamadık. 7 orta ve ağır elementteki Nisan 2025 lisans rejimi ise hiç askıya alınmadı. İki başkent de ateşkesi sözlü olarak uzattı, hukuki dayanağını ise 11–12 gün kala açık bıraktı.

Lisans neden şimdi pazarlık kozu

Yapısal kısıt şu: 2025 sonundaki ateşkes tarife cephesini dondurdu, ama lisans cephesini 2 tarafın elinde de serbest bir kaldıraç olarak bıraktı. Tarife bir kez belirlenir ve herkese uygulanır; lisans ise şirket şirket, yıl yıl verilir. Solidigm'in 45 milyar dolarlık bir fabrikayı 1 Çin tesisinin yükseltilmesiyle aynı masaya koyması, bu kaldıracın yatırım çekmek için de kullanılabileceğini gösteriyor. Bakanlığın bu teklife 28 Ekim itibarıyla nasıl yanıt verdiği bilinmiyor.

Pekin aynı aracı 16 Ekim'de kendi tarafında genişletti. Ticaret ve Bilim bakanlıklarının ortak taslağı 23'ü yapay zekâ alanında olmak üzere 40 teknolojiyi ihracat kısıtı kapsamına alıyor ve 2 trilyon ve üzeri parametreli modellerin yurt dışına aktarımını lisansa bağlayabiliyor. Böylece 2026'da iki tarafın da elinde kıt olan şey ürün değil, izin. Solidigm, Dalian yükseltmesinin ABD fabrikasını finanse edeceğini savunuyor; yani Çin'deki kapasiteyi büyütme izni, ABD'deki kapasitenin bedelini ödüyor. Takas onaylanırsa Samsung ve TSMC'nin 2027 yıllık başvuruları için emsal oluşur.

Sırada ne var

İlk eşik 9–10 Kasım: BIS uzatma ilanını yayımlamazsa iştirak kuralı %50 sahiplik testiyle Çinli şirketlerin yurt dışı iştiraklerini kendiliğinden kapsar. Aynı gün Pekin'in nadir toprak askısı biter; galyum, germanyum ve antimon askısı ise 27 Kasım'da sona eriyor. Solidigm için açıklanmış bir takvim yok ve 28 Ekim itibarıyla nihai yatırım kararı verilmedi. Bu okumayı çürütecek gelişme, BIS'in 10 Kasım'dan önce askıyı uzatan metni yayımlaması ve Dalian lisansının bir yatırım taahhüdüne bağlanmadan 1 rutin yıllık yenilemeyle verilmesi olur.