Fon krizi bankayı değil banka dışı borçlanma piyasasını kilitliyor

Banka değil, banka dışı

Fon krizinin 5 ve 6 Ekim'deki 2 halkası aynı yöne işaret ediyor. Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) 5 Ekim saat 17.55'te, Tera Yatırım Bankası'nın vadesi gelen 5 milyar TL nominal finansman bonosunu ödemediğini duyurdu. Finansman bonosu, şirketin nitelikli yatırımcıya sattığı kısa vadeli borç senedidir; bu bononun vadesi 182 gündü. Gazete Oksijen ve Sözcü'ye göre %42 yıllık faizle ödenmeyen toplam yaklaşık 6,05 milyar TL.

6 Ekim tarihli olay kaydımız bu temerrüdü tek kaynağa, Türkiye Today'in haberine dayandırmıştı. Oksijen ve Sözcü'nün 5 Ekim akşamı yayımladığı haberler MKK duyurusunu TRFTRYBE2614 ISIN koduyla doğruluyor; vade ve duyuru günü 6 değil 5 Ekim. Ertesi gün saat 17.56'da ikinci MKK duyurusu geldi. Endeks24 ve Patronlar Dünyası'na göre Adil Varlık Yönetim 500 milyon TL anapara ve 115,9 milyon TL kuponu ödemedi; bononun aracısı Tera Yatırım Menkul Değerler'di.

Piyasa 6 Ekim'de iki bilançoyu birbirinden ayırdı. AA'ya göre BIST 100 6 Ekim'de %0,56 düşüşle 12.374,26 puana inerken bankacılık endeksi %0,66 yükseldi. Aynı gün finansal kiralama ve faktoring endeksi %6,67 geriledi, aradaki fark 7,33 puan. TMSF'ye 30 Eylül'de devredilen 3 yatırım bankası BDDK'ya göre sektör aktiflerinin yalnızca %0,22'si.

Kilitlenen kanal borçlanma senedi

Endeks24'ün KAP derlemesine göre Borsa İstanbul'da kota alınan özel sektör borçlanma aracı sayısı yılın ilk 36 haftasında haftada ortalama 36,2'ydi. Sayı 14 Eylül haftasında 26'ya, 21 Eylül haftasında 20'ye, 28 Eylül haftasında 13'e indi. 17 Eylül–6 Ekim arasında ihraç edilen 57,8 milyar TL'nin %67'si kira sertifikası oldu; bu senet faize değil bir varlığın kira gelirine dayanır. Aynı dönemde varlığa dayalı menkul kıymet ihracı sıfır.

Tera grubu 17 Eylül'den sonra hiç senet ihraç etmedi; derlemeye göre bankanın vadesi gelmemiş 5 bonosu 17 milyar TL tutuyor. KAP'taki 29 Temmuz bildirimine göre bunlardan 5,3 milyar TL'lik biri %43 basit faizle 27 Ocak 2027'de itfa olacak. Aynı bildirimde JCR Avrasya'nın 30 Temmuz 2025'te verdiği A− notu yatırım yapılabilir seviye olarak duruyordu. Temerrüt öncesinde bir not indirimine dair kayda ulaşamadık; notun hiç düşürülmediği bilgisi bu nedenle doğrulanamadı.

Yatırım bankaları ve faktoring şirketleri mevduat toplamadığı için fonlamaları bu senetlere bağlı; ihraç sayısının 36,2'den 13'e inmesi bu kanalı daralttı. AA'ya göre TCMB Başkanı Karahan 6 Ekim'de fonlardan çıkan paranın büyük ölçüde mevduata döndüğünü, TL mevduatın payının %61'i aştığını söyledi. 6 Ekim'de bankacılık endeksinin %0,66 yükselip faktoring endeksinin %6,67 düşmesi bu ayrışmanın fiyatıdır: fonlama mevduat bankasına akıyor, piyasadan borçlanan banka dışı finans alıcısını kaybediyor. Kredi büyümesi Karahan'a göre şubattaki %35'ten yaklaşık %25'e indi; bu daralma KOBİ'lere faktoring üzerinden de ulaşacak.

Kısa uç indirimi öne çekti

Investing.com verisine göre 2 yıllık gösterge getiri 2 Ekim'de %37,01'di, eylül enflasyonunun açıklandığı 5 Ekim'de %1,57 düşerek %36,43'e indi. 6 Ekim kapanışı %36,42 ile %37'lik politika faizinin altında. Finimize'ın aktardığı bir yerli araştırma kuruluşu ekonomistine göre 22 Ekim'de 100 baz puanlık indirim olası seçeneklerden biri.

İki veri kaynağı arasında yaklaşık 3,5 puanlık bir ölçüm çelişkisi var. Bloomberg HT 7 Ekim'de 2 yıllık getiriyi %39,87, 10 yıllığı %35,42 gösteriyor; 6 Ekim raporumuz da %39,78'i kullanıp getirinin politika faizinin üzerinde olduğunu yazdı. Bizim hesabımıza göre %36,42'lik basit getiri altı ayda bir bileşiklendiğinde yaklaşık %39,7'ye denk geliyor. İki seri aynı fiyatı farklı yöntemle veriyor; %37'lik basit politika faiziyle doğru kıyas basit seridir, bu yüzden 6 Ekim'deki üzerinde okuması düzeltilmeli.

2 Ekim raporumuzun 7 Ekim'deki takip denetiminden çıkan ders burada geçerli. Eylülde aylık %1,84'lük enflasyon beklentinin altında geldi, ama Türkiye 5 yıllık CDS'i 2 Ekim'de 255,69, 5 Ekim'de 255,29 baz puanda kaldı. 10 yıllık getiri 6 Ekim'de %32,82. Beklentinin 0,36 puan altında gelen enflasyon güveni onarmadı, yalnızca indirim beklentisini öne çekti. Kısa uç 59 baz puan düşerken risk primi 255 baz puanda duruyorsa TL tutmanın getirisi azalıyor, riski ise aynı kalıyor.

Kısıt rezerv ve sermaye akımı

Bloomberg HT'ye göre Karahan brüt rezervin 25 Eylül'de 171 milyar $ olduğunu, 27 Şubat'taki 210 milyar $'ın 39 milyar $ gerisinde kaldığını gösterdi. AA'ya göre swap hariç net rezerv aynı gün 40 milyar $'dı. Dünya'nın Matriks hesabına göre brüt rezerv 2 Ekim haftasında 4 milyar $ daha düşerek 167,2 milyar $'a indi; 21 Ağustos'tan beri kayıp 21,2 milyar $.

Kredi büyümesi %25'e inmişken indirim, banka dışı finanstaki daralmayı gevşetmenin en ucuz aracı gibi görünüyor. Bedeli kur kanalında: 22 Ekim'de 100 baz puanlık indirim TL getirisini düşürür, döviz talebi artarsa haftada ortalama 3,5 milyar $ eriyen rezerv bunu karşılar. Bloomberg HT'ye göre fon tasfiyesi için hazırlanan 10 maddelik kanun teklifi kamu kaynağı kullanılmaması ilkesine dayanıyor. Bu, 455.578 küçük yatırımcının 1 milyon TL'ye kadar payını çözüyor, ama nitelikli yatırımcının elindeki banka bonolarına kamu desteği öngörmüyor.

Sırada ne var

Birinci tarih 8 Ekim saat 14.30: TCMB'nin 2 Ekim haftasına ait resmî rezerv, döviz mevduatı ve yabancı tahvil akışı verisi. İkinci gösterge haftalık kota alınan özel sektör borçlanma aracı sayısı; 13'ün altında kalması fonlama kilidinin sürdüğünü gösterir. Üçüncüsü MKK'nın temerrüt duyuruları; Tera ağının dışından gelecek ilk duyuru krizin yeni bir halkaya geçtiğini gösterir. 22 Ekim PPK kararı bu üç verinin üzerine kurulacak.