Manşet enflasyon gıdayla indi, faiz kararının kilidi rezervde duruyor

Manşet indi, çekirdek inmedi

TÜİK'in 5 Ekim'de açıkladığı veriye göre yıllık TÜFE eylülde %31,51'den %29,73'e indi. Oran Kasım 2021'den beri ilk kez %30'un altında. Piyasanın ilk okuması basit oldu: dezenflasyon sürüyor, 22 Ekim'deki Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısında indirim geliyor. Tradingpedia'nın 6 Ekim haberine göre Commerzbank bu ay 100 baz puanlık indirim bekliyor. Bu okuma gürültüdür, çünkü manşetin neden indiğine bakmıyor.

Eylülde aylık enflasyon %1,84 oldu, ama işlenmemiş gıda, enerji, alkol, tütün ve altını dışlayan çekirdek C endeksi aylık %2,1 arttı. Çekirdek, manşetin üzerinde kaldı. Habertürk'ün aktardığı TÜİK verisine göre manşeti aşağı çeken tek büyük kalem gıdaydı; gıda ve alkolsüz içecekler aylık %0,20 geriledi. Narenciye fiyatları aylık %24,41, diğer sebzeler %17,62 düştü. Bu, mevsimsel ve kırılgan bir düşüş. Gıdayı çıkarınca fiyat baskısı yerinde duruyor.

Daha geniş çekirdek gösterge de aynı yönü veriyor. TÜİK verisine göre özel kapsamlı B endeksi eylülde aylık %2,01, yıllık %29,00 arttı. Hizmet tarafında okul dönemi etkisi belirgin: yükseköğretim fiyatları aylık %25,79, üniversite yurtları %19,99 arttı. Bu kalemler mevsimsel ama talep ve kira kaynaklı; gıda gibi ertesi ay tersine dönmüyor. On iki aylık ortalama enflasyon hâlâ %31,49.

İnatçı gruplar enerji ve konut

Konut, su, elektrik ve gaz grubu eylülde aylık %2,71, yıllık %39,99 arttı. Ulaştırma aylık %2,79 ile en hızlı artan ana grup oldu; yıllık artışı %35,10. İki grup da manşetin 5 ila 10 puan üzerinde seyrediyor. Bu kalemlerin ortak paydası enerji fiyatı ve kira. Brent vadelisi 5 Ekim'de 100,32 $'da kapandı; Hürmüz kesintisi sürdükçe bu fiyatın hızla gevşemesi için somut bir neden yok.

Ekimde bu baskıya vergi eklendi. 1 Ekim'de eşel mobil sistemi, yani akaryakıt zamlarını vergi indirimiyle karşılayan uygulama sona erdi. Hürriyet'e göre benzinin litre başına ÖTV'si ekimde 7,90 TL, kasımda 11,36 TL, aralıkta 14,8277 TL olacak. Ekimdeki ilk adımın pompaya yansıması yaklaşık 4,15 TL. Kasım ve aralıkta her ay yaklaşık 3,46 TL'lik ek vergi adımı geliyor. Ulaştırma grubunun eylüldeki %2,79'luk artışı, bu takvim başlamadan önceki tablodur.

Yıl sonu hedefinin aritmetiği

Daily Sabah'ın aktardığı resmi yıl sonu tahmini %28,4. TÜİK verisine göre yılbaşından eylüle kadar birikimli artış zaten %24,32. Tahminin tutması için ekim, kasım ve aralığın toplamı yaklaşık %3,3'te kalmalı. Bu da aylık ortalama %1,1 civarı demek. Eylülün %1,84'lük okuması bunun yaklaşık 0,7 puan üzerinde. Ekim ve kasıma ÖTV adımları eklenirken bu aritmetiği tutturmak, gıdanın her ay fiyat düşürmesine bağlı kalıyor.

Tradingpedia'daki Commerzbank notu aynı riski açıkça yazıyor: enflasyonun yıl sonunda yeniden hızlanabileceği kuru baskıda tutacak. Politika faizi %37, yıllık manşet %29,73; aradaki fark 7,27 puan. Manşetin düşüşü bu farkı genişletiyor ve kâğıt üzerinde indirim alanı açıyor. Oysa çekirdek C'nin aylık %2,1'lik hızı yıllıklandırıldığında %28'in epey üzerinde bir patikaya işaret ediyor. Reel faiz tamponu manşetin gösterdiği kadar geniş değil.

Bu ayrım PPK için belirleyici. Kurul manşete bakarsa 7,27 puanlık bir tampon görür. Çekirdeğe ve vergi takvimine bakarsa tamponun ekim ve kasımda daralacağını görür. 2 ve 4 Ekim tarihli raporlarımız kısıtı rezerv ve dış açık tarafından okumuştu; eylül TÜFE'si aynı kısıtı fiyat tarafından doğruluyor. Gıdanın taşıdığı bir düşüş, rezerv harcanarak korunan bir kurla birleştiğinde indirimin güvenlik payı incelir.

Gerçek kısıt rezerv ve enerji faturası

İndirim kararını belirleyecek değişken enflasyon değil, kurun hangi bedelle sabit tutulduğu. Dünya'nın Matriks hesabına dayanan 5 Ekim haberine göre brüt rezerv 2 Ekim haftasında yaklaşık 4 milyar $ azalarak 167,2 milyar $'a indi. Düşüş altı haftadır sürüyor; 21 Ağustos'taki 188,4 milyar $'dan bu yana kayıp 21,2 milyar $. Bu, haftada ortalama 3,5 milyar $ demek. Resmi veri 8 Ekim saat 14.30'da gelecek.

Aynı dönemde kur neredeyse kıpırdamadı. USD/TRY 29 Eylül'de 48,99, 6 Ekim'de 49,18 seviyesindeydi. Commerzbank'a göre lira merkez bankası ve kamu bankası müdahalesiyle destekleniyor. Bu sakinliğin bedeli risk priminde görünüyor. Türkiye 5 yıllık CDS'i 21 Ağustos'ta 220,50 baz puandı, 2 Ekim'de 255,69'a çıktı. Rezervin zirve yaptığı gün ile CDS'in tırmanışının başladığı gün neredeyse aynı.

Getiri eğrisi de indirim anlatısını tam onaylamıyor. Bloomberg HT verisine göre 2 yıllık gösterge tahvil 6 Ekim'de %39,78'de; bu, %37'lik politika faizinin 2,78 puan üzerinde. Piyasa iki yıllık vadede ya indirim patikasına inanmıyor ya da ek risk primi istiyor. Investing.com serisinde 10 yıllık getiri 5 Ekim'de %32,72'den %35,46'ya sıçradı. Bu sıçramanın satış baskısından mı yoksa gösterge tahvil değişiminden mi geldiği doğrulanamadı.

22 Ekim'e giden takvim

PPK'nın önünde üç veri var. Birincisi 8 Ekim'deki resmi rezerv verisi; Matriks hesabındaki 167,2 milyar $ teyit edilirse erime yedinci haftaya uzanmış olacak. İkincisi 15 Ekim haftasının rezervi ve döviz mevduatı. Üçüncüsü Brent; 100 $ civarındaki fiyat, eylülde ulaştırma ve konut gruplarını manşetin üzerinde tutan baskının kaynağı.

Okumamız şu: eylül verisi indirim için gerekçe üretti, ama alanı genişletmedi. 100 baz puanlık bir indirim TL'nin getirisini %36'ya çeker ve haftalık rezerv kaybı 3,5 milyar $ ritminde sürerse kur istikrarının maliyetini artırır. TCMB indirime giderse sıkı likidite ve kamu bankası desteğiyle birlikte gitmesi daha olası. Rezerv erimesi durmadan büyük bir adım, manşetteki tek aylık gıda düşüşüne fazla yük bindirir.