Yapay zekâ Fed'e faize duyarsız bir enflasyon kanalı açtı

Üç kez yanlış bağladığımız zincir

29 ve 30 Eylül ile 1 Ekim bültenlerimizde petrol şokunu üç kez Fed artırımına bağladık; üçünde de veri tersini gösterdi. Brent'in Aralık kontratı 1 Ekim'den bu yana her kapanışta 100 $'ın üzerinde kaldı, ama 2 Ekim'de açıklanan 29 bin kişilik istihdamdan sonra ekim artırım olasılığı %20'ye indi. Üç yanılgının dersi şu: 100 $'ın üzerindeki petrol ABD'de faiz yolunu tek başına belirlemiyor. Bu raporda faiz ayağını petrolden ayırıyor, 3 ayrı tetikten okuyoruz: istihdam, fiyat endeksleri ve yapay zekâ yatırımı.

%20'lik olasılığa rağmen kapının neden kapanmadığını tahvil eğrisi gösteriyor. Hazine verisine göre 6 Ekim'de 3 aylık getiri %4,21, 1 yıllık getiri %4,46, 2 yıllık getiri %4,79 kapandı. Fed 16 Eylül'de faizi 25 baz puan artırarak %3,75–4,00 aralığına çekmişti ve karar 12–0 oyla çıktı. 1 yıllık getirinin bandın üst sınırını 46 baz puan aşması, piyasanın ekimde beklemeyi fiyatlayıp sonraki 12 aya ek sıkılaştırma koyduğunu gösteriyor.

Yeni kanal ithalat faturasında görünüyor

BEA'nın 6 Ekim verisine göre ağustos açığı %13,7 büyüyerek 105,6 milyar $'a çıktı. İthalat 420,8 milyar $ ile rekor kırdı, ihracat 315,2 milyar $'da kaldı. Sermaye malı ithalatı 6,2 milyar $ artarak 146,4 milyar $'a ulaştı; artışın 2,4 milyar $'ı yarı iletken, 1,3 milyar $'ı endüstriyel makine. Tayvan'la ikili açık tek ayda 18,3 milyar $ oldu.

Tezimizi burada 1 noktada düzeltiyoruz. 105,6 milyar $'lık açığın kendisi enflasyon üretmiyor; ithalat iç talebin bir kısmını dışarıya taşıyarak yurt içi kapasiteyi rahatlatıyor. Bilgisayar aksesuarı ithalatı ağustosta 1,6 milyar $ düştü; yani artışın tamamını yapay zekâ donanımına yazmak abartı olur. Açığın asıl söylediği iki şey var: BNN Bloomberg'e göre ticaret üçüncü çeyrek büyümesinden 2,5 puana kadar götürebilir, ama bunu yapan zayıflık değil güçlü ekipman harcaması. Açık büyüdükçe ABD'nin dış finansman ihtiyacı da büyüyor ve bu ihtiyaç %5,27'lik 10 yıllık getiriyle karşılanıyor.

Darboğaz bellekte, faiz oraya ulaşmıyor

Enflasyon kanalı 146,4 milyar $'lık ithalat hacminde değil, çip fiyatında açılıyor. TrendForce'a göre Nanya müşteri talebinin yalnızca %50–60'ını karşılayabiliyor ve arzının %60'ından fazlası uzun vadeli sözleşmeye bağlı. Dördüncü çeyrekte standart DRAM sözleşme fiyatlarının %10–15, NAND flaş fiyatlarının %15–20 artması bekleniyor. TrendForce rahatlamayı yeni fabrika kapasitesine bağlıyor; yani %40–50'lik karşılanmayan talebin kısıtı arzda.

Daly 6 Ekim'de bu darboğazı adlandırdı. FXStreet'e göre 3 şoku sıraladı: tarifeler, Orta Doğu kaynaklı petrol ve yapay zekâ talebi. IndexBox'a göre Daly, Silikon Vadisi şirketlerinin bellek için vadeli sözleşmeye geçtiğini ve şokun Fed'in varsaydığı 1–3 yıllık sönme süresini aşabileceğini anlattı. En sert uyarısı 2 parçalı. Yapay zekâ çipi otomobil ve beyaz eşya çipleriyle yarışırsa salgın sonrası darboğaz tekrarlanabilir; üstelik bu yatırımı yapan şirketler yüksek faize en az tepki veren kesim.

2. parça Fed'in asıl kısıtı. %3,75–4,00'lik politika faizi yapay zekâ yatırımını yavaşlatamıyorsa, aynı enflasyonu bastırmak için faize duyarlı kesimlerin, yani konut ve küçük işletmenin daha çok yavaşlaması gerekiyor. Williams'ın 29 Eylül'de verdiği %3,7'lik PCE (Fed'in hedeflediği kişisel tüketim harcamaları fiyat endeksi) ile bandın üst sınırı arasında yalnızca 0,3 puan reel tampon var. ISM'nin hizmet fiyat endeksi eylülde 74,0 ile Temmuz 2022'den beri en yüksek düzeye çıktı.

Zincirin Türkiye ucu

%5'in üzerindeki ABD uzun ucu sermayeyi kendine çekiyor. 30 yıllık getiri 6 Ekim'de %5,64 ile 2 yıllığın 85 baz puan üzerinde; yatırımcı uzun vade için belirgin bir vade primi, yani uzun tahvil için ek getiri istiyor. Ekonomim'e göre yabancılar 25 Eylül haftasında 409,9 milyon $'lık TL devlet tahvili ve 434,4 milyon $'lık özel sektör tahvili sattı; iki haftalık tahvil çıkışı 1,3 milyar $'a ulaştı.

18 Eylül'de başlayan çıkışın ilk itici gücü iç kaynaklı fon kriziydi; ABD getirisi tek başına açıklamıyor. Ama ABD'de 1 yıllık getiri ek sıkılaştırmayı fiyatladıkça TL tahvilin göreli getiri avantajı daralıyor. Türkiye 10 yıllık getirisi 6 Ekim'de %32,82, beş yıllık CDS 5 Ekim'de 255,29 baz puan. Fed'in artırım kapısı aralığa kadar açık kaldıkça bu 2 gösterge iç gelişmelere daha az tolerans gösterir.

Sırada ne var

Önümüzdeki 3 haftada 3 tarih izlenecek ve hiçbiri petrol değil. 7 Ekim 21:00 TSİ'de çıkacak eylül tutanakları, 12–0'lık artırım kararında yapay zekâ talebinin kaç kez enflasyon riski olarak geçtiğini gösterecek. 14 Ekim'deki eylül TÜFE'sinde bilgisayar ve elektronik kalemleri çip kanalının tüketiciye geçip geçmediğini test edecek. 27–28 Ekim FOMC ise artırımın aralığa ertelenip ertelenmediğini söyleyecek.

Talay okuması: en olası yol (%50) Fed'in ekimde bekleyip aralık kapısını açık tutması. Çip kanalının TÜFE'ye geçmesi (%30) 2 yıllık getiriyi %5'e taşır ve aralık artırımını ana senaryo yapar. Yapay zekâ harcamasının yavaşlaması ya da istihdamın 29 binin altına inmesi (%20) kapıyı kapatır. Okumamızı çürütecek gelişme: 14 Ekim TÜFE'sinde çekirdek mal fiyatları gerilerken 1 yıllık getirinin %4,00'ın altına inmesi.