İç borçta faiz anaparayı geçti, Hazine faizi yeni borçla ödüyor

Gürültü ihale hacminde, sinyal faiz kaleminde

Manşet, Hazine'nin 5 ve 6 Ekim'deki 4 ihalede topladığı 187,9 milyar TL. CNBC-e'ye göre 2 ve 5 yıllık tahvillerden 100,84 milyar TL, Bloomberg HT'ye göre 6 Ekim'deki 2 tahvilden 87,02 milyar TL geldi. Tutar büyük görünüyor, ama 7 Ekim'de tek günde 251,8 milyar TL ödeme vardı ve ihale yalnızca o günün kasasını doldurdu. 2 yıllık kâğıda 38,99 milyar TL teklif gelip net satışın 24,24 milyar TL'de kalması, talebin sınırsız olmadığını da gösteriyor.

Asıl kırılma 247,8 milyar TL'lik faiz kaleminde. Foreks'in 30 Eylül tarihli programına göre ekimdeki 436,6 milyar TL'lik iç borç servisinin 247,8 milyar TL'si faiz, 188,8 milyar TL'si anapara. Faiz servisin %56,8'ini oluşturuyor; bu ay ödenen her 100 liranın yaklaşık 57 lirası borcun kendisine değil bedeline gidiyor.

Faiz yeni borçla ödeniyor

Hazine ekimde 414,8 milyar TL borçlanmayı planlıyor; bunun 180,8 milyar TL'si ihaleyle, 220 milyar TL'si doğrudan satışla, 14 milyar TL'si kamuya satışla toplanacak. Çevirme oranı, yani yeni borçlanmanın vadesi gelen servise oranı, %95 civarında. Planlanan tutardan 188,8 milyar TL'lik anapara düşünce 226 milyar TL net yeni borç kalıyor. Bu tutar 247,8 milyar TL'lik faizin %91'ine denk geliyor; faizin büyük kısmı vergiyle değil, yeni kâğıtla ödeniyor.

Bütçe aynı resmi 8 aylık ölçekte veriyor. CNBC-e'nin 15 Eylül haberine göre Ocak–Ağustos döneminde merkezi yönetim açığı 1 trilyon 308,1 milyar TL, faiz dışı fazla 680 milyar TL oldu. İkisinin toplamından çıkan faiz gideri yaklaşık 1 trilyon 988,1 milyar TL ve 10 trilyon 854,7 milyar TL'lik gelirin %18,3'üne denk geliyor. Faiz dışı fazla bu faizin yalnızca %34'ünü karşıladı; kalan yaklaşık %66 borç stokuna eklendi.

Ağustos tek başına istisna kaldı: 209,9 milyar TL'lik faiz dışı fazla yaklaşık 197 milyar TL'lik faizi karşıladı ve bütçe 12,9 milyar TL fazla verdi. Kasım ve aralıkta baskı hacimden fiyata kayıyor; programda kasım için 122,7, aralık için 117,3 milyar TL servis var. Ekim yılın en ağır ayı, ama bu ay kilitlenen %38–40'lık maliyet sonraki 2 ila 8 yılın faiz takvimine yazılıyor.

PPK ile Hazine aynı faize bakıyor

Hazine 2 yıllık tahvile %39,87 bileşik faiz ödedi; politika faizi 10 Eylül'den beri %37, piyasa 2 yıllık getirisi 7 Ekim'de %36,53. Bileşik faiz ile piyasa getirisi aynı yöntemle hesaplanmıyor, bu yüzden aradaki yaklaşık 3,3 puanın bir kısmı ölçüm farkı. Yön yine de net: Hazine, 22 Ekim'deki olası indirimden önce yüksek maliyetle borçlanmayı kabul etti.

TÜİK'e göre yıllık TÜFE eylülde %29,73'e indi ve indirim için gerekçe üretti. TCMB Başkanı Karahan'ın 6 Ekim'de verdiği ana eğilim, yani fiyatların geçici şoklardan arındırılmış yönü, %23,7'de. %37'lik politika faizi bu eğilimin yaklaşık 13 puan üzerinde duruyor ve Hazine'nin faiz faturasını da bu fark büyütüyor.

İndirimin önündeki 1 numaralı kısıt rezerv. Karahan'a göre swap hariç net rezerv, yani TCMB'nin bankalarla yaptığı döviz takasları düşülmüş rezerv, 25 Eylül'de 40 milyar $ civarındaydı. Resmî brüt rezerv aynı tarihte 171,2 milyar $; Matriks hesabına göre 2 Ekim haftasında 167,2 milyar $'a indi ve 21 Ağustos'tan beri 21,2 milyar $ eridi. TCMB'nin 2 Ekim haftası resmî verisi 8 Ekim saat 14:30'da çıkacak; bu rapor yazılırken yayımlanmamıştı ve 167,2 milyar $ resmî bir rakam değil.

Takvim de Hazine'nin aleyhine işliyor: 14 Ekim'deki 114,8 milyar TL ve 21 Ekim'deki 69,9 milyar TL ödeme PPK'dan önce düşüyor. USD/TRY 7 Ekim'de 49,2034 ile tüm zamanların zirvesine yakın kapandı. Dış taban da yükseldi; ABD 10 yıllık getirisi 7 Ekim'de %5,30'a çıktı ve bunu bu geceki ABD raporumuz ayrıca işliyor.

Kâğıdı banka taşıyor, krediyi KOBİ ödüyor

Ekimde ihaleye çıkan 180,8 milyar TL'lik kâğıdı taşıyacak ana bilanço bankalar. Bloomberg HT'nin TCMB verisine dayanan hesabına göre tüketici kredilerinin 13 haftalık yıllıklandırılmış büyümesi ocaktaki %62,5'ten 25 Eylül'de %14,3'e indi; ticari kredide oran %21,4. Bankalar 220 milyar TL'lik doğrudan satış dahil kamu kâğıdına alan açtıkça özel krediye kalan alan daralıyor.

Fon krizi bu daralmayı 2 gündür banka dışına taşıyor. Faktoring ve finansal kiralama endeksi 6 Ekim'de %6,67, 7 Ekim'de %6,80 düştü; BIST 100 aynı gün %2,03 kaybetti. Eski bakan Sayan Kaya ve eşinin 5 Ekim'de TMSF'ye iade ettiği yaklaşık 1,86 milyar TL, 455.578 yatırımcıyı kapsayan tasfiye teklifinin yanında küçük kalıyor. 10 maddelik teklif 7 Ekim itibarıyla TBMM'ye sunulmamıştı.

Bankaların yükünü hafifletecek tek dış kaynak taşıma akımı, yani düşük faizli dövizle borçlanıp %36–40 getirili TL kâğıda yatırım yapan sermaye. Türkiye 5 yıllık CDS'i 6 Ekim'de 255,29'dan 247,19 baz puana indi; aynı gün Fransa'da daralma %10,8, Brezilya'da %8,3'tü ve rahatlama yerel değil küreseldi. ABD 10 yıllığı %5,30'dayken taşıma akımının TL'ye dönmesi için kurda istikrar ya da 2 yıllık reel getiride yeni bir prim gerekiyor.

Sırada ne var

Ana senaryoda (%50) PPK 22 Ekim'de indirir, rezerv düşüşü yavaşlar ve kasım ihalelerinde 2 yıllık bileşik faiz %38'in altına iner; faiz yükü yine de ancak 2027'de hafifler. %35 olasılıkla PPK bekler, ihale faizi %39–40 bandında kalır ve faiz dışı fazla faizin üçte birini karşılamaya devam eder. %15 olasılıkla fon stresi ve dış faiz birleşir; 10 yıllık getiri %34,50'yi, CDS 290 baz puanı aşar.

Bu okumayı çürütecek gelişme somut: kasım ihalelerinde 2 yıllık bileşik faiz %36'nın altına iner ve yabancı DİBS girişi 3 hafta art arda sürerse, kâğıdı bankalardan başkası taşımaya başlamış olur. İzlenecek ilk veri 8 Ekim 14:30'daki resmî rezerv, ikincisi 22 Ekim PPK kararı.