İhracat rekoru açığı kapatmıyor, PPK öncesi kısıt rezervde kalıyor

Manşet aylık, kısıt yıllık

Ticaret Bakanlığı'nın 3 Ekim'de açıkladığı öncü veriye göre eylül ihracatı yıllık %15,4 artışla 26 milyar $'a çıktı. İthalat %5,9 artışla 31,2 milyar $'da kaldı ve aylık dış ticaret açığı 5,2 milyar $'a indi. İhracatın ithalatı karşılama oranı %83,2 ile güçlü bir ay gösteriyor.

Rezervi belirleyen ise tek ay değil, 12 aylık toplam. Aynı veriye göre yıllıklandırılmış ithalat 379,7 milyar $, yıllıklandırılmış açık 96 milyar $ oldu. Bu tutar 2025 sonundaki 92,2 milyar $'ın 3,8 milyar $ üstünde; rekor ihracat ayı 12 aylık açığı daraltmadı, yalnızca büyüme hızını kesti.

Ocak–eylül döneminde açık 71 milyar $'a ulaştı. Rekor manşeti bu yüzden gürültü sayıyoruz: eylülde 5,2 milyar $'lık açık bile Türkiye'nin her ay dışarıdan bu kadar döviz bulması gerektiği anlamına geliyor.

Açığın gövdesi enerji ve altın

Açığın kaynağını TÜİK'in 30 Eylül'de yayımladığı ağustos verisi gösteriyor. Ağustosta toplam açık %22,3 artışla 5,239 milyar $ oldu; enerji ve parasal olmayan altın hariç açık ise yalnızca 1,088 milyar $'da kaldı. Aradaki yaklaşık 4,15 milyar $, yani açığın %79'u, enerji ve altından geliyor.

Bu ayrım, 2 kalemin dışındaki çekirdek ticaretin de bozulduğunu saklıyor: enerji ve altın hariç ithalat ağustosta %9,6 artarken aynı kalemde ihracat yalnızca %2,7 büyüdü. Ocak–ağustos açığı %9,3 artışla 65,793 milyar $'a çıktı.

Bakan Bolat da 3 Ekim'de Körfez'deki 7 aylık savaşın enerji maliyetini açığın ana baskısı olarak işaret etti. Eylülün enerji ithalatı faturası 3 Ekim'deki öncü veride ayrıca açıklanmadı. Brent vadeli 2 Ekim'i 102,25 $'dan kapattı; bu düzey sürdükçe enerji kalemi aylık açığın tabanını yüksek tutar.

Arz tarafında 2026 içinde rahatlama görünmüyor: Enerji Bakanı Bayraktar 3 Ekim'de küçük modüler reaktör (fabrikada modül hâlinde üretilen küçük nükleer reaktör) kanun taslağının hazır olduğunu, Akkuyu'nun birkaç ay içinde elektrik üreteceğini söyledi. Bu adımların 2026'nın son çeyreğindeki enerji faturasına ölçülebilir katkısı beklenmiyor.

Temmuz molası bitti, rezerv yeniden ödüyor

TCMB'nin 11 Eylül'de açıkladığı veriye göre cari işlemler temmuzda 36 milyon $ fazla verdi ve yıllık cari açık 40,7 milyar $ oldu. Fazlayı 63,5 milyar $'lık yıllık hizmet fazlası, yani turizm ve taşımacılık geliri taşıdı. Aynı ay resmî rezervler 14,252 milyar $ arttı.

Tablo eylülde ters döndü; Bloomberg HT'nin 1 Ekim haberine göre 25 Eylül haftasında brüt rezerv 3,2 milyar $ azalarak 171,2 milyar $'a, net rezerv 2,5 milyar $ azalarak 53,4 milyar $'a indi. Swap hariç net rezerv, yani bankalarla yapılan döviz takasları düşüldükten sonra kalan döviz gücü, 39,9 milyar $'a geriledi.

Bu kalem bir ayda 16 milyar $ eridi; temmuzdaki 14,252 milyar $'lık artış böylece tek ayda geri verildi. Turizm sezonunun kapanmasıyla hizmet gelirinin azaldığı aylara girerken mal açığı 96 milyar $'lık yıllık temposunu koruyor. Kısıtın kendisi bu: 96 milyar $'lık açığın finansmanı akımdan stoğa, yani rezerve kayıyor.

Fon krizi aynı rezerve bağlanıyor

Gazete Oksijen'e göre 3 Ekim'de 20 şüpheli daha tutuklandı ve fon soruşturmasında tutuklu sayısı 85'e çıktı. Soruşturma 217 şüpheliyi ve 7 portföy yönetim şirketinin 131 fonunu kapsıyor. Turkish Minute'e göre bu fonların büyüklüğü 18,3 milyar $ ve 455.758 yatırımcıyı ilgilendiriyor.

Ankara krizi aynı haftada cezai süreç ve TMSF'yle kapatmaya çalışıyor: Adalet Bakanı Gürlek 30 Eylül'de suçtan elde edilen malvarlığının TMSF bünyesinde kurulacak bir fona aktarılacağını açıkladı. Oksijen'in saydığı el koymalar arasında yaklaşık 1,8 milyar TL'lik 2 jet ve yaklaşık 1,2 milyar TL'lik 5 villa var.

Bu iki kalemin toplamı 1 Ekim kuruyla yaklaşık 61 milyon $ ediyor, yani 18,3 milyar $'lık fon büyüklüğünün binde 3'ü kadar. Tazminatın tamamı bu kalemlerden ibaret değil; ancak toplam tutar ve ödeme takvimi 4 Ekim itibarıyla açıklanmadı. Tasarrufu 131 fonda kilitlenen hane bu boşlukta dövize yöneliyor.

Ekonomim'in derlediği TCMB verisine göre yurt içi yerleşiklerin döviz mevduatı 3 haftada 6,175 milyar $ arttı. Son 2 haftada yabancılar 1,3 milyar $'lık TL tahvil sattı. İki akım da 96 milyar $'lık dış ticaret açığıyla aynı yere, 39,9 milyar $'lık swap hariç net rezerve basıyor.

TÜFE takvimi, rezerv kısıtı

TÜİK eylül TÜFE'sini 5 Ekim Pazartesi saat 10:00'da açıklayacak. Paratic'in aktardığı Bloomberg HT'nin 19 kurumlu anketinde medyan beklenti aylık %2,20, yıllık %30,30; beklentiler aylıkta %2,03 ile %2,6 arasında dağılıyor. Ağustosta yıllık enflasyon %31,51'di.

Veri beklentiye yakın gelse bile 22 Ekim PPK'sının asıl kısıtı enflasyon değil rezerv olacak. Politika faizi 10 Eylül'den beri %37'de. İndirim, döviz mevduatına kaçışın 3 haftada 6,175 milyar $'a ulaştığı bir ortamda TL'nin getiri avantajını aşındırır.

Piyasa bu baskıyı şimdilik 10 baz puanlık dar bir aralıkta fiyatlıyor; Investing.com'a göre Türkiye 5 yıllık CDS'i 30 Eylül'deki 246,40 baz puandan 1 Ekim'de 252,10'a çıktı. 10 yıllık gösterge getiri ise 2 Ekim'i %32,84 ile kapattı ve 25 Eylül'den beri %32,77–32,92 bandında kaldı.

Doğrulanamayanlar

TİM'e göre eylülde İsviçre'ye ihracat %599 arttı; bu sıçramanın altın kaynaklı olup olmadığı öncü veride açıklanmadı ve doğrulanamadı. Eylülün enerji ithalatı tutarı TÜİK'in ekim sonundaki kesin verisine kadar, yani yaklaşık 4 hafta bilinmeyecek. TCMB'nin doğrudan döviz satış tutarı ve TMSF fonunun toplam büyüklüğü 4 Ekim itibarıyla resmî kaynakta yok.