Rusya'nın savaş ekonomisi limanda ve bütçede sıkışıyor: Krasnodar'da tahıl ihracat kapasitesinin %90'ı devre dışı, 2027 açığı yeni vergilerle kapatılıyor

Liman cephesi: rafineriden sonra tahıl

The Moscow Times'ın 24 Eylül haberine göre Krasnodar Valisi Veniamin Kondratyev 23 Eylül'de imzaladığı kararnameyle olağanüstü hali geriye dönük olarak 12 Ağustos'tan itibaren yürürlüğe soktu. Gerekçe, lojistik tesislere yönelik toplu saldırılar, liman operasyonlarının askıya alınması ve Azak–Karadeniz havzasındaki gemicilik aksaması. Sektör analistlerine göre ağustostaki İHA ve füze saldırıları bölgedeki tahıl ihracat kapasitesinin yaklaşık %90'ını devre dışı bıraktı. Reuters'ın ThePrint'te yayımlanan haberine göre Krasnodar bu yıl 11,4 milyon ton tahıl ve baklagil hasat etti; bu 2025'e göre yaklaşık 2 milyon ton fazla. Rekor hasat, ihraç edilemediği için iç piyasada birikiyor.

Bu tablo Ukrayna'nın uzun menzilli saldırılarında ikinci bir hedef sınıfının açıldığını gösteriyor. Eylül başından bu yana rafineriler hedefteydi: 22 Eylül'de Kuybışev ve Ufa rafinerilerine yönelik saldırıların ardından Rus rafineri kapasitesinin %45'inden fazlasının devre dışı olduğu raporlandı. The Moscow Times'ın 23 Eylül haberine göre bölgeler yakıt alım sınırlarını geri getiriyor: Leningrad bölgesinde araç başına 30 litre, Zabaykalsky'de 15 litre sınırı var ve benzin ihracat yasağı 31 Ocak 2027'ye uzatıldı. Tahıl limanlarının da devre dışı kalması, Rusya'nın savaş ekonomisini hem enerji hem tarım ihracatında aynı anda sıkıştırıyor.

Rusya bu kaybı telafi etmek için alternatif rotalar arıyor. The Moscow Times'a göre Baltık ve Arktik limanlarındaki gübre ve kömür terminalleri, güneyden demiryoluyla gelen tahıl için dönüştürülüyor. Bu rotalar daha uzun ve daha pahalı; Novorossiysk'ten yapılan günlük sevkiyat rakamları ise bu gece doğrulanamadı.

Bütçe cephesi: savaşın faturası vergi mükellefine

Maliye Bakanlığı 24 Eylül'de 2027–2029 bütçe taslağını hükümete sundu. The Moscow Times'a göre taslak, şu anda %13–15 vergilenen mevduat faizi, temettü ve menkul kıymet kazancına %13–22'lik kademeli ölçek getiriyor ve yaklaşık 4 milyon yüksek gelirli kişiyi etkiliyor; askeri personel muaf. Sınır ötesi çevrim içi alışverişe %22 KDV ve 200 euronun altındaki paketlere 100 rublelik sabit ücret, yerleşik olmayan hesaplara ödenen temettüye %35 ve maden-metal şirketlerinin aşırı kazancına %30 vergi öneriliyor.

Açık tahminleri kaynağa göre değişiyor. The Moscow Times ve Meduza 2027 açığını varil başına 50 $ petrol varsayımıyla GSYH'nin %2'si olarak verirken Reuters'ın Euronext'te yayımlanan haberi %2,2 diyor; iki rakam arasındaki fark doğrulanamadı. Reuters'a göre 2027 gelirleri 43,3 trilyon ruble, giderleri 48,8 trilyon ruble; 2026 açığının plandakinin neredeyse iki katına, %3'e çıkması bekleniyor. Aynı habere göre sabit yatırımda 2015'ten bu yana en sert düşüş olan %5,4 daralma, sanayi üretiminde %0,2 gerileme ve %6,8 enflasyon öngörülüyor.

Bütçenin mantığı açık: petrol gelirine yaslanan finansman modeli rafinerilerin ve limanların vurulduğu bir ortamda yetersiz kalıyor ve açık, iç vergi tabanına kaydırılıyor. Bu, Duma'da anayasal çoğunluğun garanti altına alındığı 21 Eylül seçimlerinin hemen ardından geldi; Birleşik Rusya 450 sandalyenin 355'ine kadar ulaşmıştı.

Türkiye'nin masadaki yeri

Kremlin, Reuters'ın aktarımına göre Türkiye'nin Karadeniz'de tahılın güvenli geçişine yönelik önerisi üzerine diplomatik temasların sürdüğünü açıkladı. Rusya 2023'te 2022 tarihli Karadeniz Tahıl Girişimi'nden çekilmişti. ABD Dışişleri Bakanı Rubio 23 Eylül'de Lavrov'la görüşmesinin ardından iki tarafın tahıl ve enerji hedeflerini kapsayan sınırlı bir ateşkese ilgi gösterdiğini söyledi. Karadeniz'de ticari gemilere yönelik saldırılar ise sürüyor: 23 Eylül'de Antigua bayraklı bir kargo gemisinin vurulması ve Ukraynalı kaptanın ölmesiyle kayıtlı gemi saldırısı sayısı 226'ya çıktı.

Bu bileşim Türkiye'ye 2022'deki arabuluculuk rolünü yeniden üstlenme fırsatı veriyor, ama koşullar daha zor. Birincisi, bu kez iki taraf da karşılıklı olarak birbirinin ihracat altyapısını vuruyor; güvenli geçiş hem Ukrayna hem Rus limanlarını kapsamak zorunda. İkincisi, Ukrayna'nın 2026/27 sezonu ihracatı 18 Eylül itibarıyla 4,55 milyon tonla yıllık %20 geride, buğday ihracatı %43 düşük. Her iki kıyıdaki kayıp, Karadeniz tahılının dünya fiyatına etkisini büyütüyor ve Türkiye'nin un ve makarna sanayisi için girdi maliyetini yükseltme riski taşıyor; bu etkinin büyüklüğü henüz rakamla ölçülemiyor.