Cari fazla güçten değil daralan sanayiden geliyor, faturayı enerji yazıyor

Gürültü fazlada, sinyal faturanın bileşiminde

TCMB ağustos ödemeler dengesini 13 Ekim'de açıklayacak. Dünya'nın aktardığı AA Finans anketine göre 14 ekonomistin beklentisi yaklaşık 3,5 milyar $ cari fazla; tahminler 850 milyon $ ile 4,5 milyar $ arasında. Temmuzda fazla yalnızca 36 milyon $'dı. Ağustos fazlası manşette dış dengenin toparlandığı şeklinde okunacak. Bu okuma gürültü; çünkü fazlanın kaynağı ihracat gücü değil, daralan iç üretim ve mevsimsel turizm geliri.

Aynı anket, 12 aylık cari açığın 40,7 milyar $ olduğunu ve yıl sonu beklentisinin 48 milyar $ açık olduğunu gösteriyor. Yıl sonu beklentisi 35,8 ile 54 milyar $ arasında dağılıyor. Yani ekonomistler ağustos fazlasını yılın geri kalanında geri verilecek geçici bir nefes olarak fiyatlıyor. Kısıtı görmek için ağustos dış ticaretinin içine bakmak gerekiyor.

Açığın beşte dördü enerji ve altın

Anka'nın aktardığı TÜİK verisine göre ağustosta ihracat %8,1 artışla 23,47 milyar $, ithalat %10,5 artışla 28,71 milyar $ oldu. Dış ticaret açığı %22,3 büyüyerek 5,24 milyar $'a çıktı. Enerji ve parasal olmayan altın hariç tutulduğunda açık 1,09 milyar $'a iniyor ve karşılama oranı %95'e çıkıyor. Bu hesaba göre ağustos açığının yaklaşık 4,15 milyar $'ı, yani beşte dördü, enerji ve altından geliyor.

AA'nın 30 Eylül haberine göre enerji ithalatı ağustosta 6,46 milyar $ ile bir yıl önceki 4,83 milyar $'ın %33,8 üzerinde. Ham petrol ithalat hacmi ise %1,1 azalarak 2,84 milyon tona indi. Türkiye daha az petrol alıp daha fazla ödüyor; fatura miktardan değil fiyattan şişiyor. Enerji ağustosta toplam ithalatın yaklaşık %22,5'ini oluşturdu.

Fiyat eylülde daha da yükseldi

Trend'in aktardığı ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA) ekim görünümüne göre Brent eylülde ortalama 114 $ ile ağustosun 23 $ üzerinde gerçekleşti ve 15 Eylül'de günlük 131 $'ı gördü. Orta Doğu'da üretimi durdurulan ham petrol eylülde günlük yaklaşık 4,8 milyon varildi. EIA dördüncü çeyrek için ortalama 105 $ bekliyor; bu, önceki aya göre 14 $'lık yukarı revizyon.

Bu tablo ağustosun enerji faturasının tepe değil başlangıç olduğunu söylüyor. Ticaret Bakanlığı'nın öncü verisine göre eylülde ithalat %5,9 artışla 31,2 milyar $, ihracat %15,4 artışla 26 milyar $ oldu; aylık açık hesapla yaklaşık 5,2 milyar $. Eylülün enerji kırılımı ay sonunda TÜİK'le gelecek. Ağustos ortalamasından 23 $ yüksek bir petrol fiyatı, hacim aynı kalsa bile faturayı büyütür.

Dengeyi tutan sanayinin sönmesi

Bloomberg HT'ye göre sanayi üretimi ağustosta yıllık %1,9 ile dördüncü ay üst üste daraldı. Dünya'nın aktardığı TÜİK kırılımında sermaye malı üretimi %5,1, dayanıksız tüketim malı %4,1 düştü; yalnızca enerji grubu %4,4 büyüdü. TÜİK'e göre ağustos ithalatının %70,7'si ara malı. İmalat daraldıkça ara malı ithalatı yavaşlar ve enerji dışı açık küçük kalır.

Öncü veriler eylülde de aynı yönü gösteriyor. Yatırımx'in aktardığı İSO PMI 47,9'a indi; firmalar Orta Doğu kaynaklı yakıt, petrol ve taşıma maliyetlerinin girdi enflasyonunu dört ayın zirvesine taşıdığını bildirdi. Kapasite kullanımı ise CNBC-e'ye göre %74,1'e yükseldi. Bu ayrışma, firmaların mevcut kapasiteyi sipariş olmadan çalıştırdığını ya da stok biriktirdiğini düşündürüyor; doğrulanması ekim verisine kalıyor.

PPK'nın önündeki asıl denklem

Kısıt şu: enerji fiyatı yüksek kaldıkça dış dengenin tek tamponu iç talebin ve imalatın zayıf kalması. 22 Ekim'de faiz indirimi sanayiyi canlandırırsa ara malı ithalatı artar ve enerji faturasının üstüne biner. Tutulan faiz ise imalattaki dört aylık daralmayı uzatır. TCMB iki kötü seçenek arasında, rezervi 37,9 milyar $'a inmiş bir bilançoyla karar veriyor.

Bir veri notu ekliyoruz. Investing.com ve Trading Economics 9 Ekim'de 10 yıllık getiride bir günde 277 baz puanlık sıçrama gösterdi. Borsatek'in 9 Ekim sabah bültenine göre yurt içi gösterge 10 yıllık getiri 8 Ekim'i zaten %35,52'de, 2 yıllık %39,75'te kapatmıştı; Bloomberg HT'nin gösterge ekranı da 10 yıllığı aynı seviyede, 2 yıllığı %39,59'da gösteriyor. Sıçrama piyasa hareketi değil, bu iki sitenin serisinin yurt içi göstergeye yetişmesi gibi görünüyor. Yurt içi gösterge 2 yıllık getiri %37'lik politika faizinin yaklaşık 275 baz puan üzerinde; piyasa, iki sitenin eski serisinin ima ettiği kadar hızlı bir indirimi fiyatlamıyor.

Tezimiz şu: ağustos cari fazlası geçici, enerji faturası kalıcı. Tezi çürütecek gelişme, eylül ve ekim dış ticaretinde enerji ithalatının yıllık artışının %15'in altına inmesi ve Brent'in 90 $'ın altına yerleşmesi olur.