Türkiye'de risk primi iç kanaldan geliyor: CDS 250'yi aştı, 18,3 milyar $'lık fon tasfiyesi ve MASAK soruşturması aracılık zincirini sınıyor

Ne değişti: CDS'in hızlandığı gün küresel takvimle örtüşmüyor

Bloomberg HT'nin 25 Eylül piyasa özetine göre Türkiye'nin 5 yıllık kredi risk primi 27 Mayıs'tan bu yana ilk kez 250 seviyesinin üzerine çıktı. Bu bilgi tek kaynaktan geliyor: Investing.com'un 5 yıllık CDS geçmiş veri tablosunda 26 Eylül itibarıyla en son değer 24 Eylül'e ait 245,17 baz puan ve 25 Eylül kapanışı henüz yok. Bu nedenle 250'nin aşıldığı kesin kapanış değeri doğrulanamadı; raporda 250 eşiği Bloomberg HT'ye, rakamsal seri Investing.com'a dayanıyor.

Seriyi gün gün okumak, raporun ana iddiasının dayanağı. Investing.com verisine göre CDS 11 Eylül'de 223,02, 18 Eylül'de 232,80, 21 Eylül'de 242,43, 22 Eylül'de 239,61, 23 Eylül'de 240,86 ve 24 Eylül'de 245,17 baz puandı. İki haftalık 22,15 baz puanlık artışın en büyük tek parçası 21 Eylül'deki 9,63 baz puanlık (+%4,14) sıçrama. Bu gün, ABD Hazinesi'nin 23 Eylül'deki 5 yıllık ve 24 Eylül'deki 7 yıllık zayıf ihalelerinden, yani 25 Eylül raporumuzda anlattığımız küresel vade primi dalgasının en görünür günlerinden önce geliyor. Küresel kanal tek başına belirleyici olsaydı en sert artışın 23–24 Eylül'de görülmesi beklenirdi.

25 Eylül raporumuzda CDS'in 18 Eylül'den 23 Eylül'e kadar yalnız 8 baz puan artmasını sınırlı bulmuş ve bu artışı gürültü olarak sınıflandırmıştık. Bir gün sonraki veri bu sınıflandırmanın gözden geçirilmesini gerektiriyor: 24 Eylül'deki 4,31 baz puanlık artış ve Bloomberg HT'nin bildirdiği 250 aşımı birlikte okunduğunda prim, küresel faizle açıklanabilecek bölgenin dışına çıkıyor.

Fon krizi: aracılık zincirinde 18,3 milyar $'lık kilit

Turkish Minute'in 25 Eylül haberine göre SPK, 7 portföy yönetim şirketine ait 131 fonu tasfiyeye soktu. Fonların bildirilen varlığı yaklaşık 18,3 milyar $, etkilenen bireysel yatırımcı sayısı 455.758. Tasfiye süresi 3 aydan 6 aya uzatıldı; Tera fonlarının tasfiyesini İş Bankası, diğer 6 şirketin fonlarını kamu bankası Ziraat Bankası yürütüyor. Aynı habere göre krizi Pusula ve Tera fon yöneticilerinin geri ödeme taleplerini karşılayamaması tetikledi, tutuklu sayısı 45'e çıktı ve MASAK 21 Eylül'e kadar yaklaşık 51 milyon $'lık işlem girişimini durdurdu.

Rakamların ölçeği kanalın neden iç olduğunu açıklıyor. Kendi hesabımıza göre 18,3 milyar $, 455.758 yatırımcı başına ortalama yaklaşık 40.150 $ ediyor ve TCMB'nin 18 Eylül haftasında 55,84 milyar $'a inen net rezervinin yaklaşık %33'üne, 43,1 milyar $'lık swap hariç net rezervin yaklaşık %42'sine denk geliyor. Bu tasarruf, tasfiye süresince en az 6 ay boyunca kilitli kalıyor. Sorun bir dış fiyat şoku değil, yurt içi tasarrufu varlığa taşıyan aracılık zincirinin kendisi: fonun geri ödeme sözü tutulamadığında yatırımcı hem varlığa hem de o varlığı saklayan yapıya olan güvenini birlikte sorguluyor.

Karar'ın 24 Eylül ve Turkish Minute'in 25 Eylül haberlerine göre Cumhurbaşkanı Erdoğan sorunun sermaye piyasasının sınırlı bir alanında kaldığını ve finansal sisteme risk olmadığını söyledi. Bu mesajın piyasa tarafındaki ilk testi kısmen olumlu: Bloomberg HT'ye göre BIST 100 25 Eylül'de %0,09 artışla 12.899 puandan kapandı. Ancak Turkish Minute'e göre endeks krizin ardından %8'den fazla gerilemişti; bu düşüşün hangi tarih aralığını kapsadığı kaynakta belirtilmediği için doğrulanamadı.

MASAK ve EMİS: gözetim altyapısına güven sorusu

Aynı hafta ikinci bir iç kanal açıldı. Cumhuriyet'in 25 Eylül haberine göre İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, MASAK'ın Entegre Mali İstihbarat Sistemi'nde (EMİS) 2012–2018 arasında yetkisiz sorgular yapıldığı iddiasıyla 22 şüpheli hakkında siyasal ya da askeri casusluk suçlamasıyla işlem başlattı; 5 kişi gözaltına alındı, yurt dışındaki 16 kişi için yakalama kararı çıktı. Teknik incelemede siyasi nüfuz sahibi kişilere (PEP) ait koruma mekanizmasının devre dışı bırakıldığı belirlendi. Yazılımı geliştiren AGMLAB ve MRD'ye TMSF kayyum atandı. Turkish Minute'e göre yönetici erişim kayıtları mevcut değil. Eski 3 MASAK başkanı 28 Eylül'de ifade verecek.

Finansal önemi soruşturmanın siyasi boyutundan bağımsız: MASAK, fon krizinde 117 yöneticinin işlemlerini inceleyen ve 51 milyon $'lık işlemi durduran kurum. Kurumun kendi veri sisteminde erişim kayıtlarının bulunmadığı iddiası, dışarıdan bakan bir kredi yatırımcısı için tek bir soruya dönüşüyor: fon krizindeki varlık izleme ve el koyma işlemleri hangi veri bütünlüğü güvencesiyle yürüyor. İddialar mahkemece doğrulanmadı; şüphelilerin savunması kamuya yansımadı. Buna rağmen fiyatlama açısından belirleyici olan iddianın doğruluğu değil, belirsizliğin süresi.

Tahvil ve kur: 300 baz puanlık sıçrama doğrulanamadı

Türkiye 10 yıllık getirisi Investing.com'a göre 24 Eylül'de %32,64'ten 25 Eylül'de %35,61'e çıktı; gün %32,73'ten açılıp en düşük %32,64, en yüksek %35,61 ile kapandı. Trading Economics de 25 Eylül için %35,61 ve bir önceki seansa göre 2,97 puanlık artış veriyor. Bloomberg HT'nin 10 yıllık tahvil sayfası ise 25 Eylül için %35,27 ve %0,00 günlük değişim gösteriyor. İki veri seti hem seviye hem değişim konusunda çelişiyor.

Sıçramanın gerçek bir satış mı, yoksa gösterge tahvilin yeni bir kıymete geçmesinden kaynaklanan veri kırılması mı olduğu doğrulanamadı. Şüpheyi büyüten ayrıntı eğrinin kısa ucu: Investing.com'a göre aynı gün 2 yıllık getiri %37,09'dan %36,86'ya indi. 10 yıllıkta 297 baz puanlık artışla 2 yıllıkta 23 baz puanlık düşüşün aynı gün yaşanması, eğrinin ters eğimini bir günde yaklaşık 445 baz puandan yaklaşık 125 baz puana indiriyor. Bu ölçekte bir hareketin ikinci bir birincil kaynaktan, örneğin Hazine'nin gösterge tahvil duyurusundan teyidi yapılamadı; raporun tezi bu rakama dayandırılmadı.

Kur tarafı sessiz. Investing.com'a göre dolar/TL 24 Eylül'de 48,96, 25 Eylül'de %0,07 düşüşle 48,93 oldu; Bloomberg HT aynı gün için 48,97 ve %0,15 artış veriyor. 25 Eylül raporumuz 24 Eylül kurunu başka bir kaynaktan 48,87 olarak kullanmıştı; kaynaklar arasındaki bu 9 kuruşluk fark kapanış saati farkından kaynaklanıyor olabilir, doğrulanamadı. Belirleyici nokta şu: Investing.com verisine göre CDS 14–24 Eylül arasında 226,67'den 245,17'ye yaklaşık %8 artarken dolar/TL 14–25 Eylül arasında 48,62'den 48,93'e yalnız yaklaşık %0,6 yükseldi. Rezervle yönetilen bir kurda yabancı yatırımcının riski ifade edebildiği en likit araç CDS kalıyor.

Görünmeyen bağ: dış şok değil, yönetişim primi

Üç veri aynı yöne işaret ediyor. CDS'in en sert günü küresel takvimden önce geldi; 18,3 milyar $'lık tasarruf 6 ay kilitli; fon krizini denetleyen kurumun veri altyapısı soruşturma konusu. Bu bileşim, primi Fed ya da petrol gibi dış şoklarla değil, yurt içi finansal aracılığın ve gözetim kurumlarının güvenilirliğiyle ilişkilendiriyor. Dış şok primi şok geçince çözülür; yönetişim primi ise ancak kurumsal bir kanıtla, yani tasfiye ödemelerinin takvime uygun yapılması ve soruşturmanın veri bütünlüğü sorusunu yanıtlamasıyla çözülür.

Bu ayrımın pratik sonucu zaman ufku. 25 Eylül raporumuzdaki küresel kanal 28 Ekim FOMC toplantısına ya da ABD ihale talebine bağlıydı ve haftalar içinde tersine dönebilirdi. İç kanal ise 6 aylık tasfiye takvimine ve 28 Eylül'de başlayan ifadelere bağlı; CDS'in bu kanal yüzünden yükselen kısmının küresel rahatlamayla birlikte gerilemesi beklenmemeli. Yabancı portföy akımlarının bu haftaki yönüne dair TCMB haftalık menkul kıymet verisi bu gece incelenmedi; yabancının tahvil ve hisseden çıkıp çıkmadığı doğrulanamadı.